ساختار آموزشي

آموزش ويا تحصيلات اجباري در كشور بلژيك دوازده سال بوده واز18-6 سالگي به طول مي انجامد.اين دوره تحصيلي تا سن15سالگي اجباري بوده ودانش آموزاني كه حداقل اولين دوره دو ساله مقطع متوسطه را تكميل شده ويا مايل به ادامه آن تا سن 18 سالگي نباشند مي توانند از طريق آموزش اجباري پاره وقت به اين كار مبادرت نمايند.همچنين دانش آموزاني كه دوره سه ساله آموزش متوسطه را تكميل نكرده باشند موظف هستند تا سن 16 سالگي در دوره تحصيلات اجباري تمام وقت شركت نمايند.نوع اول يا آموزش جديد متشكل از آموزش متوسطه در دو سطح ( 1.2) بوده كه به چهار رشته تحصيلي عمومي.فني، حرفه اي وهنري ودو شاخه اصلي تقسيم مي شود كه يكي ازاين شاخه ها به آموزش عالي وديگري به اشتغال ختم مي شود.نوع دوم يا آموزش سنتي مربوط به مقطع متوسطه دردوسطح ( 1.2) سه رشته عمومي ، فني وحرفه اي ميباشد.آموزش نوع اول تقريباً در تمام مدارس فرانسه زبان وآلماني زبان رواج دارد.آموزش نوع اول وآموزش نوع دوم درجامعه هلندي زبان كشور بلژيك توسط يك ساختار متحدالشكل جايگزين شده اند.براي ورود به دانشگاه بايستي دانش آموز در دوره يك ساله پش دانشگاهي شركت نمايد. همچنين چنانچه دانش آموز مايل به ورود به بازار اشتغال باشد موظف است بعداز6سال تحصيلي دردوره متوسطه دريك دوره يك ساله تخصص ويا فوق العاده شركت نمايد.آموزش پاره وقت يا مستمع آزاد مختص افراد 6 تا 15 ساله بوده وتنها براي آخزين سال دوره تحصيلات اجباري در دسترس ميباشد.سال اول اين دوره 360 ساعت و سالهاي بعد 240 ساعت مي باشد.آموزش نظري كار آموزان به همين ترتيب در سال اول آموزش پاره وقت 360 ساعت ودرسالهاي بعدي 240 ساعت به طول مي انجامد .

موافقت نامه آموزش اشتغال مختص افراد سنين 25-18 سال بوده وچنانچه توسط يك كار فرما براي متقاضي اجرا گردد 265 ساعت ولي چنانچه دريك موسه آموزشي صورت پذيرد طول دوره آن 500 ساعت خواهد بود .

اقليتهاي قومي

اقليتهاي سه گانه عبارتند از بلژيكي‌هاي فلميش، فرانسوي و آلماني زبان، كه هر يك داراي مجلس مقننه و يك نماينده هستند. از سال 1989 به اين سو، كليه امور آموزشي به حوزه قضايي اقليتها و نواحي واگذار شده است و شوراهاي فلميش، فرانسوي و آلماني در خصوص تحصيل و آموزش داراي اختيار قانونگذاري هستند.

آموزش استثنايي

نسبت دانش آموزان استثنايي به تعداد كل دانش آموزان 4درصد است.هدف آموزش استثنايي آموزش كودكاني است كه رشد جسمي،حسي، روحي، اجتماعي و ذهني آنها با معلوليت و يا مشكلات آموزشي و يادگيري همراه شده است .

تقسيم بندي كودكان استثنايي

· كودكان عقب افتاده ذهني ( در حد خفيف )

· كودكان عقب افتاده ذهني ( در حد حاد و جدّي )

· كودكان داراي مشكلات جدي عاطفي / رفتاري

· كودكان داراي معلوليت جسمي

· كودكان داراي بيماري هاي طويل المدت

· كودكان نابينا

· كودكان ناشنوا

· كودكان داراي مشكلات يادگيري

آموزش ضمن خدمت

آموزش ضمن خدمت به صورت غير متمركز و برحسب نياز هر مدرسه ارائه ميشود.

به عبارت ديگر مدارس مي توانند براساس نيازخود و اعضاي آموزشي خود برنامه آموزش ضمن خدمت خود را تنظيم و به اجرا گذارند .

پژوهش و تحقيقات

اهداف عمومي

اصلي نرين هدف تحقيقات آموزشي،انجام پژوهشهاي علمي ومتناسب درزمينه هاي عام آموزش و پرورش همچون جامعه شناسي آموزش و پرورش، روانشناسي تربيتي، قوانين و مقررات آموزشي، اقتصاد آموزش و پرورش، تاريخ آموزش و رورش و زبانشناسي آموزش و پرورش است.

روندهاي جاري پژوهشي

جديدترين اولويت هاي پژوهشي در سطح آموزش و پرورش كشور عبارتنداز :

· كيفيت آموزش ( هدفها ، ارزشيابي روشهاي كنترل كيفيت ، توسعه مراقبتها و غيره )

· امور مالي آموزش

· مديريت و استقلال مدارس

· روشهاي تدريس

· آموزش ارزشها

· مسايل آموزش و پرورش

· آموزش بزرگسالان

مشاوره آموزشي

جامعه هلندي(فلميش زبان) بلژيك

نهادهاي مشاوره اي

شوراي آموزش فلاندر(VLOR) تنها نهاد مشاوره اي مسوول درتمام زمينه هاي آموزش است. به همين خاطر تمام پيش نويس قوانين در زمينه آموزش بايستي ابتدا به اين شورا تسليم شود.

بعلاوه ، شورا ميتواند به دولت محلي ايالت فلاندر، به ابتكار خود درزمينه آموزش، مشاوره ارايه نمايد.شوراي(VLOR)متشكل ازيك شوراي عمومي وچندشوراي جداگانه مقاطع تحصيلي ابتدايي، متوسطه، دانشگاهي وآموزش بزرگسالان است.

اعضاي شوراي عمومي ازميان نمايندگان نهادهاي سازماندهنده ،كادرمدارس،والدين،نهادهاي اقتصادي واجتماعي، كارشناسان دانشگاهي و دپارتمان آموزش مي باشند.

درداخل(VLOR)،2هيئت مشاركتي؛ يكي درزمينه آموزش دولتي يارانه دار وديگري در زمينه آموزش آزاديارانه دار،وجوددارد.تركيب شوراهاي فوق الذكر شبيه به شوراهاي مشاركتي موجود درمدارس است.هيئتهاي نامبرده درصورت بروز هر گونه اختلاف نقش ميانجي داشته و موظف هستند اختلافات را حل و فصل نمايند.

شوراي اجتماعي ـ اقتصادي فلاندر(SERV) كه متشكل ازنمايندگان كارفرمايان و كارگران مي باشد،موظفست راجع به پيش نويس كليه قوانين به ويژه قوانين آموزشي به(VLOR)مشاوره ارايه نمايد.شوراي بين دانشگاهي(VLOR)نيزراجع به آموزش دانشگاهي به وزيرآموزش پيشنهادات و مشاوره هاي لازم را ارايه مي دهد .

درايالت فلاندر كشور بلژيك هر يك ازشبكه هاي آموزشي داراي واحدهاي مشاوره تعليم و تربيتي خاص خود بوده واين واحدها درزمينه هاي عمومي تعليم و تربيتي ومتدولوژي تدريس به معلمين و مدارس باري مي رسانند.

مراكزمشاوره اجتماعي ـ رواني ـ درماني موسوم به(PMS ) درزمينه هاي ذكر شده به والدين ،مدارس ودانش آموزان كمك رساني مي نمايند.وظيفه اين قبيل مراكز كمك به كادر آموزشي مدرسه براي دراختيار گذاشتن فرصت مناسب براي دانش آموزان به خاطر توسعه و پيشرفت قواي جسمي ، روحي و فكري آنان و به تبع آن دستيابي به يك تعادل شخصيّتي است.

درمراكز(PMS)گروهي متشكل ازپزشكان،پيراپزشكان،روانشناسان،كارشناسان آموزشي و مددكاران اجتماعي مشغول فعاليّت هستند.اين مراكزدانش آموزان را ازمرحله پيش دبستاني تا پايان دوره متوسطه زيرنظر قرارميدهند.هريك ازشبكه هاي آموزشي مراكز(PMS)مخصوص به خود دارند.

جامعه فرانسه زبان بلژيك

نهادهاي مشاوره اي

وزراي جامعه فرانسه زبانان كشور بلژيك از مشاوره شمارزيادي ازكميته ها وشورايهاي مختلف آموزشي بهره مي برند كه از ميان اين مقطه نظرات مختلف متنوع برخي از برجسته ترين آنهابه صورت قانون ودستورالعمل آموزشي نيزدرآمده است.

ازميان كميته ها وشوراهاي فوق الذكر براي نمونه مي توان به مواردي چون شوراي تعليم وتربيت، كه عهده دارتعيين سمت وجهت اساسي تعليم وتربيت درده سال آينده ميباشد وشوراي والدين جامعه فرانسه زبانان اشاره كرد.

درمقاطع مختلف پتحصيلي پيش دبستاني ودبستاني ،متوسطه ودانشگاه ، وظيفه ارائه مشاوره وجهت دهي به دانش آموزان برعهده مراكزمشاوره رواني ـ درماني اجتماعي موسوم به PMS يمباشد.اين قبيل مراكز همچنين مسئوليت بازرسي بهداشتي مدارس را نيز برعهده دارند لازم به يادآوري است كه مراكز فوق مستقل از مدارس بوده ولي خانواده هاي دانش آموزان و مدرسه همكاري بساري نزديكي دارند.هرمركزPMS متشكل ازيكتيم چندمنظوره ازمشاورين روانشناس، آموزشي وپرستار وپزشكان ميباشد.انجام فعاليتهاي متنوع آموزشي به دانش آموزان كمك مينمايد تاعلاوه بركشف استعدادهاي خود براي آينده زندگي خود برنامه ريزي نمايند.درجامعه فرانسه زبان كشور بلژيك،شبكه هاي آموزشي مدارس دولتي وخصوصي با استفاده ازنرم افزارهاي رايانه اي به دانش آموزان كمك مينمايد تا رشته تحصيلي موردعلاقه وبه تبع آن شغل مورد نظر خود را مشخص نمايند.

جامعه آلماني زبان بلژيك

نهادهاي مشاوره اي

كميسيون تعليم وتربيت موسوم بهPadagogisch Kommissionمسئوليت ارايه مشاوره به وزير آموزش را برعهده دارد.اين كميسيون متشكل ازنمايندگان نهادهاي سازمان دهنده مختلف كه سرويس دپارتمان آموزش درامرآموزش ضمن خدمت ميباشد.سرويس بازرسي ونظارت موسسات وانجمن هاي مختلف آموزش عالي است.لازم به ياد آوري است كه اين كميسيون بيشتر راجع به پروژه هاي آموزشي وآموزش ضمن خدمت به وزير آموزش مشاوره مي دهد.مراكزمشاوره رواني،پزشكي واجتماع موسوم به PMS مسئوليت راهنمايي ودادن مشاوره به دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي پيش دبستاني،ابتدايي،متوسطه وپيش دانشگاهي را برعهده دارد .اين مراكز همچنين مسئوليت بازرسي بهداشتي مدارس را نيز بر عهده دارند .

مراكزفوق مستقل ازمدارس بوده ولي با خانواده هاي دانش آموزان ومدارس به صورت نزديكي همكاري مينمايند.هر كدام ازمراكز فوق متشكل از يك تيم چند منظوره از روانشناسان ومشاورين آموزش،مشاورين اجتماعي،پرستاران وپزشكان متخصص ميباشند.

هركدام ازتيمهاي فوق الذكر درزمينه مربوط به خود به مدارس،والدين ودانش آموزان راهنماييهاي لازم را ارايه مي دهند.مراكز مشاوره فوق براي دستيابي مناسب به اهداف خوددانش آموز را از مرحله پيش دبستاني تا پايان دوره تحصيلي متوسطه همراهي مي نمايند

در جامعه آلماني ربان كشور بلژيك انجام فعاليتهاي آموزشي مختلف ومتنوع به دانش آموزان جوان كمك مي نمايند تا آنان بتوانند براي آينده زندگي وشغل مورد علاقه خود بهتر برنامه ريزي نمايند.مراكز PMS نيزدراين راستا با استفاده از نرم افزارهاي مختلف رايانه اي نظير CHOIX وديگر ابزار الكتونيك نظيرbiz – MOBILكه نمايشگاه اطلاع رساني سيار راجع به مشاغل موجود دركشور بلژيك ميباشد،به دانش آموزان كمك مينمايد تا دوره هاي تحصيلي وشغلي خود رابه صورت مناسب انتخاب نمايند.

نظارت آموزشي

جامعه هلندي(فلميش زبان) بلژيك

بخش نظارت و بازرسي و دپارتمان آموزش ( Inspective ) بر كيفيت تمام سطوح آموزش تا پايان دوره آموزش پايه نظارت مي نمايد.اين واحد در پايان هر دوره تحصيلي موظف است با ملاك هاي از پيش تعيين شده خود بررسي نمايد كه آيا اهداف آموزشي ومقررات ودستور العملهاي سازماني به طورمناسب در طول دوره مدّ نظر قرارگرفته اند ويا خير.

واحد بازرسي براي انجام اين امر از طريق باز ديدهاي گروهي، باهدف بررسي كلّ مدرسه ، اقدام ميكند.كنترل كيفيت دربخش آموزش عالي ودانشگاهها اساساً برعهده كميته هاي بازرسي بوده و اين كار به صورت خود ارزشيابي صورت ميپذيرد.واحد توسعه آموزشي(DVO) واحد سازماني علمي است كه به واحد بازرسي و نظارت دپارتمان آموزش تعلق دارد.اين واحد اهداف آموزشي را تعريف نموده و ابزارهاي مورد نياز ارزشيابي را فراهم ميسازد.

جامعه فرانسه زبان بلژيك

در بخش آموزش جامعه فرانسه زبانان نظام نظارتي سه گانه به شرح ذيل وجود دارد :

· يك بخش نظارت كه وظيفه آن حصول اطمينان از مصرف صحيح يارانه هاي دولتي ورعايت اصول مالي در بخش آموزش است.

· يك بخش بازرسي دوگانه

· يك سرويس بازرسي كه وظيفه آن تحقيق راجع به سطح آموزش در تأسيست آموزشي وارائه نظر درباره كيفيت كادرآموزشي است.اين سرويس همچنين با ارائه مشاوره به معلمين براي برنامه ريزي درسي واستفاده از فنون پيشرفته تدريس به آنان در اين امر كمك مي نمايد.

· سرويس ويژه آموزش پيش دبستاني ودبستاني كه عهده دار مسووليت اجراي تعهدات مربوط به دوره تحصيلات اجباري است.

· كميته ارزشيابي كه وظيفه آن تحقيق راجع به كيفيت آموزش متوسطه ميباشد.بعبارت ديگر اين كميته موظف است اطمينان حاصل نمايد كه آموزش متوسطه همگام با مقررات ودستورالعملهاي آموزشي مربوطه به پيش مي رود يا نه .

علاوه بر موردفوق، كميته ارزشايبي مسئوليت تأييد گواهينامه هاي پاين نامه تحصيلات متوسطه درجه (1) موسوم به CESS را نيز برعهده دارد .

لازم به يادآوري است كه مقامات آموزشي جامعه فرانسه زبان كشور بلژيك براي اعطاي ديگر گواهينامه تحصيلي نظيرگواهينامه فني حرفه اي وتأييد گواهينامه هاي تحصيلي اعطايي بخش آموزش عالي اسلوبهاي ديگري را به مرحله اجراگذاشته اند.به هخمين خاطر دربخش آموزش عالي كميته ويژه ارزشيابي نيزبراي تأييد مدارك تحصيلي تأسيس شده است.

اصول و اهداف آموزشي

اصل كلي آموزش و پرورش در بلژيك تأمين عدالت اجتماعي و آموزش همه جانبه فردي براي تمامي افراد جامعه ، تأمين آموزش عمومي بر مبناي دنياي واقعي و تأمين آموزش حرفه اي گسترده با هدف ورود افراد به دنياي كار است .

اولويتها و علايق آموزشي

ازجمله مهمترين اولويتهاي آموزشي بلزيك طي دهه اخيرميتوان ازمواردذيل نام برد:

· استقلال و پاسخگويي مؤسسات آموزشي براي تلاش در جهت كارآيي و اثربخشي آموزشي

· مراقبت گسترده از دانش آموزان متعلق به قشرهاي آسيب پذير جامعه

· آموزش بزرگسالان و آموزش مداوم در پاسخگويي به روند هاي در حال تغيير جامعه همچون نيازهاي جديد در بازار كار

· تأمين كيفيت بالاي آموزشي از طريق افزايش بودجه و ساير كمكهاي حمايتي از آموزش

بودجه وهزينه هاي آموزشي

طبق آمار سال 1996،هزينه هاي جاري آموزشي بلزيك بر 256002 ميليون فرانك (1/3 درصد توليد ناخالص ملي) بالغ مي گردد.

هزينه هاي عمومي بر امبناي سطوخ مختلف آموزشي طي سال 1994

· پيش دبستاني : 7/8 درصد

· اولين سطح : 1/21 درصد

· دومين سطح : 9/46 درصد

· سومين سطح : 3/20 درصد

جامعه هلندي(فلميش زبان) بلژيك

همانظوريكه قبلاُ نيز بدان اشاره گرديد ، تا آنجايي كه به بودجه دولت مربوط ميشود، مقوله آموزش و حواشي آن يك موضوع ايالتي/منظقه اي به شمارميرود.درجامعه هلندي زبان كشور بلژيك (فلاندر) منطقه و ايالت فلاندر از لحاظ سياسي با يكديگر همسان بوده و به همين خاطر تمام امور منطقه اي و ايالتي از بودجه ايالت و منطقه تأمين مالي ميشوند.

البته علاوه بر بودجه ايالت، كمكهاي ديگري نيزتوسط بخشها وشهرداريها (در بخش آموزش دولتي يارانه دار) واشخاص حقيقي وسازمانهاي خصوصي(دربخش آموزش آزاد يارانه دار) به بخش آموزش سرازير ميشود.درواقع اصل كلي براين است كه دولت محلي فلاندر يا همان جامعه هلندي زبان تمام هزينه هاي مربوط به مدارس ايالتي را پرداخت نموده و به مدارس يارانه گير براي پوشش هزينه هاي مربوط به اداره ونگهداري و هزينه هاي جايگزين مربوط به تچهيزات وساختمان سازي كمكهاي لازم راارايه مي نمايد.درهمين رابطه حقوق و دستمزد تمام كادر آموزشي و اداري مدارس به طورمستقيم توسط دپارتمان آموزش پرداخت ميشود.درايالت فلاندر كشوربلژيك دوره تحصيلات اجباري براي همگان آزادبوده و هيچگونه هزينه اي را در برندارد .البته خاطر نشان شود كه در عمل بسياري از مدارس براي پوشش دادن به هزينه هاي اضافي خودوالدين رامجاب مينمايند تا دراين زمينه به آنان كمك مالي نمايند.

شهريه دانشجويي

در ايالت فلاندر دانشجويان موظف هستند شهريه كامل هر سال تحصيلي را بپردازند ولي در همين رابطه از بودجه ايالتي به دانشجويان نيازمند براي پرداخت شهريه كمك مالي اعطاء مي شود.

جامعه فرانسه زبان بلژيك

دولت محلي جامعه فرانسه زبان كشوربلژيك ، تا آنجايي كه قوانين ومقررات مربوطه اجازه ميدهد، براساس سطوح مختلف آموزشي وشمار دانش آموزان بخش آموزش ، تمام هزينه هاي آموزشي موسسات مختلف آموزشي را مي پردازند.

از جمله عمده ترين اين هزينه ها ميتوان از موارد ذيل نام برد:

· حقوق ودستمزد كارمندان

· هزينه هاي عملياتي به صورت سرجمع وبراساس ملاك هاي ويژه

· هزينه هاي مربوط به نوسازي وتعميرات

البته بايد توجه داشت كه والدين وديگر انجمنهاي ذينفع دراين بين برخي ازهزينه ها نظير خريد مواد آموزشي وهزينه شركت دانش آموزان در فعاليتهاي فوق برنامه را تأمين مينمايند.

دربخش آموزش عالي ، دولت محلي براساس شماردانشجويان هرموسسه آموزش عالي به آن كمكهاي مالي عملياتي اعطا مينمايد.

اين كمكها برخريد ابزارآموزشي،حقوق ودستمزد واساتيد كارمندان وديگرهزينه هاي آموزشي شامل مي شود.

شهريه دانشجويي

درتمام سطح آموزش عالي پرداخت شهريه ثبت نام الزامي است.

حداقل ميزان شهريه تحصيلي دوره هاي آموزش كوتاه مدت وبلند مدت از طريق قانون تعيين شده است.البته دانشگاهها شهريه تحصيلي را خود ازپيش تعيين مينمايند.